Een las die er netjes uitziet maar tijdens het lassen onrustig loopt, is vaak geen probleem van de machine. Te weinig of te veel beschermgas, tocht bij de werkplek of een lekkende aansluiting kan net zo goed de oorzaak zijn. Wie wil weten hoeveel gas TIG-lassen gebruikt, moet daarom verder kijken dan alleen de instelling op de flowmeter. Het werkelijke verbruik wordt bepaald door de ingestelde liters per minuut, de tijd dat de toorts openstaat en het verlies in de gasinstallatie.
Voor TIG-lassen wordt in de meeste gevallen zuiver argon gebruikt. Bij normaal werk aan staal, RVS en aluminium ligt de ingestelde gasflow vaak tussen 6 en 12 liter per minuut. Dat is een bruikbaar vertrekpunt, geen vaste regel. Een kleine gaslens op dun RVS vraagt iets anders dan een grote keramische cup bij aluminium hoeklassen.
Hoeveel gas gebruikt TIG-lassen in de praktijk?
De basisberekening is eenvoudig: vermenigvuldig de gasflow in liters per minuut met de totale tijd dat het gas daadwerkelijk stroomt. Bij TIG loopt het gas niet alleen tijdens de boog. Ook de voorstroomtijd en vooral de nastroomtijd tellen mee.
Staat de flowmeter op 8 liter per minuut en last u tien minuten met de toorts actief, dan gebruikt u theoretisch 80 liter argon. In de praktijk komt daar gas bij voor nastroom. Met bijvoorbeeld 6 seconden nastroom na iedere lasrups of hechtlas kan dat aandeel aanzienlijk worden, vooral bij veel korte lassen.
Een werkplaatsvoorbeeld maakt het duidelijk. Een lasser werkt een uur aan een RVS-frame, maar heeft in dat uur slechts 25 minuten werkelijk boogtijd. De flow staat op 8 l/min. Alleen tijdens de boog is het verbruik dan 200 liter. Komen daar veel starts, korte naden en nastroom bij, dan kan het totale verbruik in dat uur eenvoudig uitkomen op 230 tot 300 liter argon. Bij continu laswerk is het verschil tussen boogtijd en totaal gasverbruik kleiner.
Reken daarom niet met een volledig uur gasverbruik tenzij de toorts ook echt een uur gas geeft. Voor calculatie van een productieklus is boogtijd een beter uitgangspunt. Voor het plannen van gasvoorraad is het verstandiger om een marge voor nastroom, instellen en onvermijdelijk verlies mee te nemen.
Richtwaarden voor argonverbruik
Bij binnenwerk zonder tocht kunt u deze instellingen als praktische richtlijn gebruiken:
- Dun staal of RVS met een kleine cup: vaak 6 tot 8 l/min.
- Algemeen TIG-werk aan staal en RVS: meestal 8 tot 10 l/min.
- Aluminium, grotere cup of bredere las: vaak 10 tot 12 l/min.
- Werk met een gaslens: vaak is een stabiele bescherming mogelijk met een lagere flow dan bij een standaard gasverdeler.
Van gasfles naar lasuren rekenen
Een gasfles wordt meestal aangeduid met de inhoud van het flesvolume en de vuldruk. Een fles van 10 liter op 200 bar bevat ongeveer 2.000 liter gas bij atmosferische druk. Een fles van 20 liter op 200 bar bevat ongeveer 4.000 liter. De daadwerkelijk beschikbare hoeveelheid kan iets afwijken door restdruk, vulcondities en het moment waarop u de fles wisselt.
De berekening voor theoretische lastijd is vervolgens eenvoudig. Deel de gasinhoud door de ingestelde flow. Een fles met 2.000 liter argon levert bij 8 l/min maximaal 250 minuten gasstroom, dus ruim vier uur. Bij 10 l/min is dat 200 minuten. Dit is geen vier uur onafgebroken boogtijd als u een ruime nastroom gebruikt, maar wel een bruikbare indicatie voor uw voorraadplanning.
Voor een kleine reparatieklus maakt het verschil weinig uit. In productie, onderhoud of bij veel RVS-werk loopt het snel op. Wie iedere week meerdere flessen wisselt, doet er goed aan het gebruik per laspost een paar dagen te meten. Noteer de flow, het soort werk, het aantal starts en de flesdruk aan begin en einde van de dienst. Daarmee ziet u snel of het verbruik past bij de werkzaamheden.
Nastroom is nodig, maar hoeft niet onnodig lang
Nastroom beschermt de hete wolfraamelektrode, het smeltbad en het deel van de las dat direct na het doven van de boog nog gevoelig is voor oxidatie. Te kort afstellen kan zorgen voor een blauw of zwart wordende elektrode, slechte herontsteking en verkleuring rond de las.
De juiste nastroom hangt af van stroomsterkte, materiaal, elektrodediameter en warmte-inbreng. Bij dun RVS op lage stroom is enkele seconden vaak voldoende. Bij hoger ampèrage, aluminium of kritische lasverbindingen is langer nastromen logisch. Gebruik geen vaste instelling voor elke klus. Kijk naar de elektrode na het lassen en beoordeel de kleur van de las en warmtezone.
Een veelgebruikte vuistregel is ongeveer één seconde nastroom per 10 ampère, met een praktische onder- en bovengrens afhankelijk van de toepassing. Zie dit als begininstelling. Een lasprocedure, materiaaleis of ervaring met het specifieke werkstuk is altijd leidend.
Welke factoren verhogen het gasverbruik?
Tocht is een van de grootste oorzaken van onnodig hoge instellingen. Een open overheaddeur, afzuiging die rechtstreeks langs de las blaast of buitenwerk kan de gasbescherming verstoren. De eerste reactie is vaak de flow verhogen. Soms is dat nodig, maar vaak is het beter om de werkplek af te schermen of de afzuiging anders te positioneren. Een hogere flow lost luchtstromen niet onbeperkt op.
Ook de toortsopbouw telt mee. Een beschadigde keramische cup, vervuilde gasverdeler, verkeerd gemonteerde spantanghouder of gescheurde slang beïnvloedt de gasdekking. Bij een watergekoelde toorts kunnen extra koppelingen en leidingen bovendien extra mogelijke lekpunten geven. Controleer daarom regelmatig de O-ringen, snelkoppelingen, slangklemmen en aansluiting op het reduceerventiel.
De afstand tussen cup en werkstuk speelt eveneens mee. Houdt u de toorts te hoog, dan verspreidt de argon zich voordat het smeltbad goed beschermd is. De neiging ontstaat dan om meer liters in te stellen. Een goede toortshoek, korte booglengte en passende cupmaat zijn vaak efficiënter dan alleen aan de flowmeter draaien.
Gas besparen zonder risico op slechte lassen
Besparen begint niet met de flow zo laag mogelijk zetten. Het doel is een stabiel gasdek met zo weinig mogelijk verspilling. Stel de flow in op basis van de cupmaat, toepassing en omstandigheden en controleer het resultaat op het werkstuk. Een rustige, schone las zonder poriën of overmatige verkleuring is de praktische maatstaf.
Gebruik voor nauwkeurig werk een degelijke reduceerventiel met flowmeter en zorg dat de schaal in liters per minuut afleesbaar is. Een simpele drukmeter vertelt niet hoeveel gas werkelijk uit de toorts komt. Controleer ook of de flowmeter verticaal staat en lees de kogel op de juiste positie af.
Bij TIG-lassen met veel korte hechten kan een voetpedaal, toortsschakelaar of machine-instelling die onnodige gascycli voorkomt verschil maken. Houd de toorts na het lassen wel lang genoeg boven het werkstuk zodat de nastroom de elektrode en las kan beschermen. De gasstroom afbreken door de toorts direct weg te trekken is geen besparing, maar een recept voor vervuilde elektroden en extra slijpwerk.
Wanneer is het verbruik verdacht hoog?
Een plotselinge stijging in gasverbruik wijst vaak op een praktisch probleem. Wisselt een fles veel sneller dan normaal, controleer dan eerst de aansluiting tussen fles en reduceerventiel, de slang, de koppelingen op de TIG-toorts en de machinezijde. Luister naar sissen, gebruik een lekzoekspray en inspecteer afdichtingen. Draai de fleskraan na werktijd dicht, zeker wanneer de laspost niet permanent onder toezicht staat.
Vergelijk daarnaast de ingestelde flow met de gebruikte cup. Staat een kleine cup op 15 of 18 l/min terwijl u binnen zonder tocht werkt, dan is de kans groot dat u te hoog zit. Krijgt u ondanks die hoge flow verkleuring of poriën, zoek dan niet direct naar nog meer gas. Controleer de gasdekking, de toortsstand, de reinheid van het materiaal en mogelijke tocht.
Voor een betrouwbare TIG-las is de juiste hoeveelheid argon dus geen vast getal. Begin met een passende flow, reken uw gebruik op basis van echte gasstroomtijd en controleer uw installatie op verlies. Dat houdt de laskwaliteit constant, voorkomt verrassingen bij het wisselen van flessen en zorgt dat elke liter argon ook werkelijk bij het smeltbad terechtkomt.